De provincies Groningen en Fryslân willen een rietproef in het Lauwersmeer. Noorderzijlvest is daar waterbeheerder en heeft vergunning voor de rietproef gegeven. De rietproef is bedoeld om de rietkragen en de open gebieden in het Lauwersmeer houden. Dat zijn doelen uit het Beheerplan Natura 2000 Lauwersmeer.

Rietproef (15 februari - 31 maart) afgerond

De rietproef Lauwersmeer is afgerond. Op woensdag 31 maart is de waterstand op het Lauwersmeer teruggebracht naar het normale streefpeil van 0,93 m onder NAP. Om de proef te kunnen uitvoeren waren er pompen en vispassages geplaatst. Deze zijn op 1 en 2 april uit het water gehaald.

Tijdens de rietproef zijn op verschillende locaties rond het Lauwersmeer het grondwaterpeil en het zoutgehalte in de bodem gemeten. Deze gegevens en de ervaringen met de proef zijn bijgehouden. Nu de proef is afgelopen, worden de metingen en ervaringen verwerkt in een evaluatie. Ook krijgen betrokkenen in het gebied nog de gelegenheid hun ervaringen te delen, dit maakt onderdeel uit van de evaluatie. Naar verwachting is deze voor de zomer afgerond. De ecologische evaluatie kan pas na de zomer gedaan worden. Hiermee wordt de totale evaluatie dit najaar afgerond.

Kijk voor meer informatie ook op website van provincie Groningen: www.provinciegroningen.nl/rietproef

Rietproef Lauwersmeer opnieuw hervat - 29 maart 2021

Vanaf maandag 29 maart kan de waterstand in het Lauwersmeer weer veilig omhoog naar het rietproefpeil van 0,52 m onder NAP.

De weersverwachting en de spuimogelijkheden zijn gunstig voor de komende dagen. Vanwege de combinatie van doodtij en krachtige wind uit het noordwesten werd de proef vanaf 20 maart tijdelijk onderbroken. De waterstand in het Lauwersmeer werd tijdelijk verlaagd naar het normale peil van 0,93 m onder NAP. Daardoor kon het Lauwersmeer water vanuit Friesland en Groningen opvangen.

De rietproef ging 27 februari van start. Van 6 tot 16 maart was de eerste onderbreking vanwege weinig spuimogelijkheden door de combinatie van harde noordwestenwind en doodtij. De rietproef duurt nog tot en met woensdag 31 maart 2021.

Opnieuw tijdelijke onderbreking Rietproef Lauwersmeer - 20 maart 2021

De Rietproef Lauwersmeer wordt vanaf zaterdag 20 maart opnieuw tijdelijk onderbroken. Dit keer geven alleen de verwachtingen voor spuimogelijkheden hier aanleiding toe. Door een periode van doodtij kunnen de spuisluizen op Lauwersoog enkele dagen geen tot weinig water lozen. Dat is reden om de waterstand in het Lauwersmeer tijdelijk weer 40 centimeter te verlagen naar het normale peil van 0,93 m onder NAP (Normaal Amsterdams Peil).

De tijdelijke onderbreking is in overeenstemming met het beheerafspraken voor de rietproef. Bij gunstige verwachtingen kan het peil na enkele dagen weer naar 0,52 m onder NAP. De rietproef ging op zaterdag 27 februari van start. Van 6 tot 16 maart was de eerste onderbreking vanwege weinig spuimogelijkheden door de combinatie van harde noordwestenwind en doodtij. De rietproefperiode duurt nog tot en met 31 maart.

Rietproef Lauwersmeer hervat - 15 maart 2021

De rietproef Lauwersmeer wordt vanaf dinsdag 16 maart weer opgestart. De weersverwachting en de spuimogelijkheden zijn gunstig. Daarom kan de waterstand weer veilig omhoog gebracht worden naar het rietproefpeil van 0,52 m onder NAP. De rietproef ging 27 februari van start. Maar vanwege de combinatie van doodtij en krachtige wind uit het noordwesten werd de proef vanaf 6 maart tijdelijk onderbroken. De rietproef duurt nog tot en met 31 maart 2021.

Tijdelijke onderbreking Rietproef Lauwersmeer - 5 maart 2021

De Rietproef Lauwersmeer wordt vanaf zaterdag 6 maart tijdelijk onderbroken. De verwachtingen voor spuimogelijkheden en weersverwachting geven aanleiding daartoe. Een periode van dood tij valt samen met toegenomen wind uit het noordwesten. Daardoor kunnen de spuisluizen op Lauwersoog enkele dagen geen tot weinig water lozen. Dat is reden om de waterstand in het Lauwersmeer tijdelijk weer 40 centimeter te verlagen naar het normale peil van 0,93 m onder NAP. De tijdelijke onderbreking is in overeenstemming met het beheerprotocol voor de rietproef. Bij gunstige verwachtingen kan het peil na enkele dagen weer naar 0,52 m onder NAP.

Start Rietproef Lauwermeers - 24 februari 2021

De proef met een natuurlijker waterstand in het Lauwersmeer gaat zaterdag 27 februari van start. De proef zou op 15 februari beginnen, maar vanwege de vorst was dat niet mogelijk. Met de rietproef willen de provincies Groningen en Fryslân onderzoeken of een tijdelijk hogere waterstand helpt om het waterriet weer te laten groeien. Waterriet is belangrijk als leefgebied voor beschermde vogels, zoals de blauwborst en de rietzanger. De rietproef duurt tot en met 31 maart.

De provincie Groningen heeft dit op 24 februari bekend gemaakt: www.provinciegroningen.nl/rietproef lauwersmeer van start

Voorbereiding Rietproef Lauwersmeer gestart - 1 februari 2021

Provincie en waterschap zijn op 1 februari gestart met de voorbereiding voor de rietproef Lauwersmeer. Op vijf locaties zijn pompen geplaatst. Ook zijn twee vispassages aangelegd. Als waterbeheerder voor het Lauwersmeer voert waterschap Noorderzijlvest het peilbeheer(Beleid waarmee het waterpeil in een bepaald gebied (vaak één of meerdere polders) wordt gereguleerd.) voor de rietproef uit. Dit gebeurt in nauw overleg met de beide provincies en met Wetterskip Fryslan dat ook een deel van zijn boezemwater loost via het Lauwersmeer.

Uitleg rietproef in film

Deze film is gemaakt in opdracht van de provincie Groningen in het kader van Natura 2000 Lauwersmeer in 2016.
Met medewerking van: Staatsbosbeheer, waterschap Noorderzijlvest, wetterskip Fryslan, provincie fryslan.

Beheerplan Natura 2000 Lauwersmeer.

Beheerplan Natura 2000 Lauwersmeer

Het Lauwersmeer is een Natura 2000-gebied, een beschermd natuurgebied. Elke zes jaar stellen de provincies een beheerplan op voor het Lauwersmeer. Het Rijk stelt het beheerplan vast; de provincies Groningen en Fryslân voeren het uit. De provincies hebben samen besloten dat de provincie Groningen trekker is in dit project.

Riet nodig voor bescherming leefgebied watervogels

Een van de doelen van het Beheerplan Natura 2000 Lauwersmeer is het voorkomen dat het leefgebied voor beschermde vogelsoorten in het Lauwersmeer verdwijnt. Voor verschillende watervogels zoals de roerdomp en porseleinhoen is waterriet essentieel. Daarom is het belangrijk de rietkragen en open gebieden in het Lauwersmeer te houden.

Hogere waterstand bevordert mogelijk rietgroei

Tijdelijke verhoging van de waterstand op het Lauwersmeer helpt daar mogelijk bij. Een rietproef kan aantonen of tijdelijke verhoging van de waterstand in het voorjaar inderdaad helpt om de rietkragen te verstevigen. Tijdens de rietproef gaat het waterpeil 6 weken lang omhoog. Dat is in het voorjaar, omdat dan het riet begint te groeien. En dat gaat beter wanneer het peil schommelt tussen een lagere en een hogere waterstand. Het water staat dus niet 6 weken lang continu hoger. Het schommelt heen en weer.

Wat doen de waterschappen?

Waterschap Noorderzijlvest beheert het water op het Lauwersmeer en het grootste deel van Groningen. Het Lauwersmeer is belangrijk voor de waterafvoer uit Groningen en de waterafvoer uit Friesland. Daarom overleggen Noorderzijlvest en Wetterskip Fryslân goed met elkaar hoeveel water er binnen komt op het Lauwersmeer. En hoeveel er op Lauwersoog weer uit kan en moet. De vaste afspraken staan in een waterakkoord. Beide waterschappen hebben ook afspraken gemaakt over hoe gewerkt moet worden tijdens de tijdelijke verhoging van de waterstand voor de proef. Waterschap Noorderzijlvest regelt ook tijdens de proef het waterbeheer.

Hoog water door weer en spuimogelijkheden

Door het hele jaar heen komen op het Lauwersmeer vaker waterstanden voor op het niveau van de rietproef of zelfs daarboven. Dat gebeurt wanneer er veel neerslag valt en de sluizen op Lauwersoog het vele water tijdelijk niet kunnen spuien hoge waterstanden op zee. Het Lauwersmeer werkt dan als bergboezem. De mogelijkheid van waterberging is ook een van de redenen waarom het Lauwersmeer destijds is aangelegd.

Kan dat zomaar, de waterstand verhogen?

Nee, dat kan niet zomaar. Allereerst hebben de waterschappen verkend of zo’n proef mogelijk is. Na dat onderzoek hebben we voorwaarden voor de proef opgesteld. De belangrijkste zijn:

  • De veiligheid gaat voor alles; de proef mag geen wateroverlast geven.
  • Is de neerslagverwachting voor de lange termijn vrij stabiel? Dan kan de waterstand omhoog. Ook moeten de verwachtingen zo zijn dat we de eerstvolgende dagen het water op Lauwersoog goed kunnen afvoeren.
  • Wanneer we veel neerslag verwachten moet het peil weer omlaag. Wanneer we verwachten dat we over enkele dagen het water op Lauwersoog niet kunnen afvoeren, moet het peil ook weer omlaag. Dan kunnen we voldoende water uit Friesland, Groningen en Drenthe opslaan of afvoeren.
  • De huidige situatie moet eerst duidelijk zijn. Tijdens en na de proef kunnen provincies, natuurorganisaties en waterschappen de effecten dan goed meten.
  • Schade moet worden voorkomen. Er is een schaderegeling voor als er onverhoopt toch schade ontstaat.

Werkwijze Rietproef Lauwersmeer

Op verzoek van de provincie en volgens de strikte voorwaarden uit de vergunning krijgt het gedeelte Nationaal Park van het Lauwersmeer in de proefperiode 6 weken lang een waterstand van maximaal 0,52 meter onder NAP bij normale weers- en spuiomstandigheden. Waterstanden kunnen in de periode van de rietproef net als anders schommelen, afhankelijk van onder andere weersomstandigheden en spuimogelijkheden. Het water staat dus niet 6 weken lang continu op het maximale niveau.

Wateroverlast door rietproef voorkomen

Wanneer de verwachting is dat er veel regen gaat vallen en er weinig spuimogelijkheden komen, dan laat Waterschap Noorderzijlvest de waterstanden al van tevoren dalen om wateroverlast als gevolg van de rietproef te voorkomen. Wanneer er daarna weer genoeg water gespuid kan worden, kunnen de waterstanden weer oplopen naar maximaal 0,52 meter onder NAP(Het Normaal Amsterdams Peil (NAP) is een referentiehoogte waaraan hoogtemetingen in Nederland worden gerelateerd. 0 meter NAP is ongeveer gelijk aan een gemiddeld zeeniveau.).

Beheerprotocol voor een objectieve beslissing

Tijdens de rietproef is het waterpeil van het Lauwersmeer hoger dan het gangbare streefpeil van 0,93 m onder NAP. Daardoor kan het Lauwersmeer minder water bergen. Onder bepaalde weersomstandigheden en bij beperkte spuimogelijkheden op de Waddenzee kan het waterpeil op het Lauwersmeer tijdens de proef dusdanig meer stijgen dan normaal dat wateroverlast kan ontstaan. Daarom is het nodig dat het waterschap al van tevoren kan beoordelen of de proef veilig kan worden uitgevoerd.

Het Beheerprotocol Rietproef is onderdeel van de verleende vergunning. In dat protocol zijn vier zogenoemde triggers opgenomen, waaronder de vijfdaagse neerslagverwachting en de vijfdaagse verwachting van de spuimogelijkheden. De waarden die bij iedere trigger horen zijn een indicator voor het afbreken van de proef:

Tabel Beheerprotocol
ID Trigger Waarde = 0 Waarde = 1 Waarde = 2
A 5 daagse neerslagverwachting < 35 mm 35 -50 mm > 50 mm
B 5 daagse spuicapaciteit Lauwersoog Maximaal 1 x stremming in de komende 5 dagen 2 - 3 opeenvolgende stremmingen 4 of meer opeenvolgende  stremmingen
C Waterbezwaar Friese Boezem gemiddeld over de komende 3 dagen < 4miljoen m3/dag 4 - 7 miljoen m3/dag > 7 miljoen m3/dag
D Draaiboek 'waterbeheer bij aanhoudende vorst' Draaiboek treedt niet in werking   Draaiboek is in werking getreden

Aan iedere trigger (A, B, C en D) zijn de waarden 0, 1 of 2 toegekend. Op het moment dat de som van alle waarden meer is dan 2, moet de rietproef volgens het Beheerprotocol worden afgebroken. De waterstand gaat dan terug naar 0,93 m onder NAP. In (voorschrift 10, eerste lid, van) de watervergunning is bepaald dat de proef per direct moet worden afgebroken zoals het Beheerprotocol Rietproef dit voorschrijft óf wanneer het waterschap dit vanuit het waterbeheer of veiligheid noodzakelijk acht. Sinds 15 februari is de totale waarde van de triggers nog niet onder de waarde 2 gedaald.

Water bergen en water lozen

Het water uit het Lauwersmeer gaat naar de Waddenzee onder zogenaamd vrij verval. Dat betekent dat het water vrij weg kan stromen naar het Wad wanneer de waterstand op het Lauwersmeer hoger is dan op de Waddenzee en de spuisluizen open gaan. Omdat de Waddenzee onder invloed staat van eb en vloed, kunnen de spuisluizen op Lauwersoog alleen bij laag water open om het Lauwersmeerwater te lozen. Daarnaast staan eb en vloed ook nog eens onder invloed van maanstanden, waardoor de ene periode van laag water lager is dan de andere. En dat heeft weer invloed op de hoeveelheid water die er op Lauwersoog uit kan. Gelukkig kan het Lauwersmeer wel veel water bergen, zodat het meestal niet erg is wanneer het buitenwater bij eb hoger staat dan het water op het Lauwersmeer en er dus geen water naar zee kan. Daarnaast kan de wind dan ook nog van invloed zijn. Wanneer er storm of harde wind staat die het water op het Wad bij Lauwersoog opstuwt, betekent dat ook minder spuimogelijkheden.

Vergunning en monitoringsplan Rietproef Lauwersmeer

Vergunning en verbeterde monitoringsplan

Op 14 februari 2020 heeft de Rechtbank Noord-Nederland een beslissing genomen over de voorlopige voorziening tegen de rietproef, aangevraagd door agrariërs en ondernemers uit het Lauwersmeergebied. De rechter heeft het verzoek om voorlopige voorziening afgewezen. Daarbij heeft de rechter wel als voorwaarde gesteld dat waterschap en provincie voor de start van het tweede proefjaar de groei van de zoetwaterlens beoordelen. Dit betekent dat de provincie Groningen de rietproef uit het Beheerplan Natura 2000 mag starten volgens de vergunning en het door Noorderzijlvest goedgekeurde monitoringsplan. Als waterbeheerder voor het Lauwersmeer gaat Noorderzijlvest de rietproef uitvoeren, in nauw overleg met de provincie Groningen.

Zitting rechtbank verbeterde monitoringsplan

Een week eerder, op 7 februari 2020, heeft de Rechtbank Noord-Nederland een zitting gehouden over het verbeterde monitoringsplan voor de rietproef van de provincies Groningen en Fryslân. In deze hoofdzaak heeft de rechtbank nog geen uitspraak gedaan.

Goedkeuring verbeterde monitoringsplan

Op 10 december 2019 heeft het dagelijks bestuur van waterschap Noorderzijlvest het verbeterde monitoringsplan voor de rietproef goedgekeurd. Het monitoringsplan omschrijft hoe de provincie Groningen de effecten van de rietproef gaat controleren. De monitoring is nodig om goed te kunnen beoordelen of er bij de uitvoering van de rietproef nadelen zijn voor het waterbeheer en andere belangen. Zoals die van de agrariërs en ondernemers in het Lauwersmeergebied.

Natura 2000 Lauwersmeer

De rietproef heeft als doel de rietgroei in het Lauwersmeer te stimuleren. Dat is onderdeel van de ecologische ontwikkeling op Europees niveau en uitvoering van Europees vastgesteld beleid, het zogenaamde Natura 2000-beleid. De provincies Groningen en Fryslân staan voor de uitvoering van dat beleid. De provincie Groningen voert het beleid uit namens beide provincies.

Waterschap als waterbeheerder voor het Lauwersmeer

Om de rietproef uit te kunnen voeren is een vergunning van de waterbeheerder nodig. Waterschap Noorderzijlvest beheert het water op het Lauwersmeer. Het Lauwersmeer is belangrijk voor de waterafvoer uit Groningen en de waterafvoer uit Fryslân. Daarom stemmen Noorderzijlvest en Wetterskip Fryslân alles rond het waterbeheer op het meer met elkaar af.

Vergunning onder strikte voorwaarden

Waterschap Noorderzijlvest heeft eerder na afstemming met Wetterskip Fryslân besloten dat de rietproef veilig kan worden uitgevoerd. Daarna is de vergunning voor de rietproef aan de provincie Groningen verleend. In de vergunning staan de voorwaarden waaraan de provincie moet voldoen om de rietproef uit te kunnen voeren. Een van de voorwaarden is een goede monitoring van de effecten van de rietproef. Hiervoor moest de provincie Groningen een monitoringsplan voorleggen aan Noorderzijlvest. De eerste versie van dit plan is aangepast na advies van de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak. De verbeterde versie is op 10 december vastgesteld door het dagelijks bestuur van het waterschap.

Rietproef 2021

De provincie kan de rietproef in 2021 starten. In 2020 was dat ook mogelijk, maar vanwege de hevige regenval en het aanhoudende onstuimige weer kon de proef dat jaar niet doorgaan. De vergunning voor de rietproef maakt het mogelijk de proef te houden in de periode van 15 februari tot 1 april voor twee achtereenvolgende jaren. De provincie moet dan wel voldoen aan strikte voorwaarden, waaronder het goedgekeurde monitoringsplan. De vergunning geeft de provincie tot en met 2022 ruimte voor het uitvoeren van de rietproef.

Documenten

Eerdere documenten:

Heb je gevonden wat je zocht?