Kaderrichtlijn Water (KRW) vispassages
Begin 2025 zijn we gestart met het oplossen van meerdere vismigratieknelpunten door het realiseren van nieuwe vispassages op acht aangewezen vismigratieknelpunten.
Waarom werken we aan de Kaderrichtlijn Water?
De Kaderrichtlijn Water (KRW) is een Europese richtlijn. Doel van de richtlijn is om de waterkwaliteit van het oppervlaktewater en grondwater in Europa te beschermen en te verbeteren. Europa is voor de KRW opgedeeld in stroomgebieden. Per stroomgebied moeten zogenaamde Stroomgebiedsbeheerplannen (SGBP’s ) worden opgesteld, met chemische en ecologische doelen per waterlichaam en een bindend maatregelenprogramma. Sinds de implementatie van de Kaderrichtlijn Water heeft Nederland veel werk verzet ter verbetering van de waterkwaliteit.
Het belang van vismigratie
Vissen migreren gedurende hun leven tussen verschillende leefgebieden. Als ze die leefgebieden niet kunnen bereiken, dan kunnen ze als individu, populatie of soort niet overleven. De mens heeft in de loop der tijd allerlei migratiebarrières voor vissen opgeworpen, zoals gemalen, stuwen en sluizen, om andere gebruiksfuncties mogelijk te maken. Door deze barrières is de visstand in een aantal waterlichamen in het beheergebied van Noorderzijlvest niet op orde. De Kaderrichtlijn Water heeft als doel het verbeteren van de ecologische waterkwaliteit. De KRW vraagt de Europese lidstaten dergelijke problemen, zoals belangrijke vismigratiebarrières aan te pakken.
Vispassages dragen bij aan KRW-doelen
Het vispasseerbaar en visvriendelijk maken van migratiebarrières zorgt ervoor dat vissen maar ook waterinsecten zonder al teveel moeite hun leefgebied kunnen bereiken en benutten. Tezamen met het op orde brengen van de andere randvoorwaarden voor vissen moet het vispasseerbaar en visvriendelijk maken van de barrières dat de KRW-doelen voor de visstand worden behaald.
Waarom zijn deze acht vismigratieknelpunten aangewezen
Migratiebarrières voor vissen
Bij een evenwichtig en gezond watersysteem hoort een goede en gevarieerde visstand. Hiervoor vormt de waterkering met daarin gemalen of stuwen vaak een barrière, aangezien veel vissoorten migreren tussen verschillende wateren.
Belangrijke vismigratieroutes
In het beheergebied van Noorderzijlvest liggen enkele honderden stuwen, gemalen en sluizen. Die objecten verhinderen dat vissen bij het benodigde leefgebied kunnen komen. De aanwezigheid van deze obstakels is een van de redenen dat in verschillende waterlichamen de doelen voor de visstand nog niet bereikt zijn. In de vismigratievisie zijn de belangrijkste vismigratieroutes in het beheergebied van Noorderzijlvest op kaart gezet. Deze routes vallen grotendeels samen met het hoofdafvoersysteem en met de KRW-waterlichamen.
Onderdeel van een grotere opgave
Deze acht knelpunten die met deze opgave aangepakt worden is een onderdeel van een groter geheel. Om te voldoen aan de KRW doelstelling moet waterschap Noorderzijlvest nog een restopgave uitvoeren voor het oplossen van vismigratieknelpunten.
Wat gaan we doen?
Afwegingen en keuzes per locatie
Deze acht knelpunten zijn uitgewerkt tot een voorlopig ontwerp. Om dit mogelijk te maken, moeten eerst verschillende afwegingen en keuzes worden gemaakt. Daarbij is onder andere gekeken naar het peilbeheer, de status van het object en het functioneren van het watersysteem. Daarnaast is beoordeeld welke vismigratiesystemen het beste passen bij de gekozen locaties. Deze afwegingen hebben geleid tot voorkeursoplossingen per locatie.
Voorkeursoplossingen
Bij zes gemalen is de voorkeursoplossing een Vislift Up. Bij de twee overige knelpunten worden respectievelijk een Fish Track en een De Wit-passage gerealiseerd.
Hoe nu verder?
Uitwerking van de ontwerpen
Samen met Arcadis en aannemer De Boer en De Groot werkt Noorderzijlvest de ontwerpen verder uit. Op basis hiervan worden de benodigde vergunningen aangevraagd en wordt de uitvoering voorbereid. De Boer en De Groot verzorgt vervolgens de realisatie van de werkzaamheden.
Planning per locatie
Hieronder staat de planning voor de voorbereiding, vergunningverlening en uitvoering van de werkzaamheden op de acht locaties.
Gemaal Tilburg, type systeem Vislift-up (Winsum) | |
| Voorbereiding | Kwartaal 2 en 3 van 2026 |
| Vergunning traject | Kwartaal 3 van 2026 |
| Uitvoering | Kwartaal 4 van 2026 |
Gemaal Casper Hommes, type systeem Vislift-up (Zuidwolde) | |
| Voorbereiding | Kwartaal 2 en 3 van 2026 |
| Vergunning traject | Kwartaal 3 van 2026 |
| Uitvoering | Kwartaal 4 van 2026 |
Gemaal Garsthuizen, type systeem Fish-track (Garsthuizen) | |
| Voorbereiding | Kwartaal 3 en 4 van 2026 |
| Vergunning traject | Kwartaal 4 van 2026 |
| Uitvoering | Kwartaal 1 en 2 van 2027 |
Gemaal Katerhals, type systeem Vislift-up (Appingedam / Hoeksmeer) | |
| Voorbereiding | Kwartaal 3 en 4 van 2026 |
| Vergunning traject | Kwartaal 4 van 2026 |
| Uitvoering | Kwartaal 1 van 2027 |
Gemaal Transferium, type systeem Vislift-up (Hoogkerk) | |
| Voorbereiding | Kwartaal 3 en 4 van 2026 |
| Vergunning traject | Kwartaal 4 van 2026 |
| Uitvoering | Kwartaal 1 van 2027 |
Gemaal De Wolden, type systeem Vislift-up (Zuidwolde) | |
| Voorbereiding | Kwartaal 3 en 4 van 2026 |
| Vergunning traject | Kwartaal 4 van 2026 |
| Uitvoering | Kwartaal 1 en 2 van 2027 |
Gemaal Loppersum, type systeem Vislift-up (Loppersum) | |
| Voorbereiding | Kwartaal 3 en 4 van 2026 |
| Vergunning traject | Kwartaal 4 van 2026 |
| Uitvoering | Kwartaal 1 en 2 van 2027 |
Olnijsterstuw, type De Witpassage (Onderdendam) | |
| Voorbereiding | Kwartaal 3 en 4 van 2026 |
| Vergunning traject | Kwartaal 4 van 2026 |
| Uitvoering | Kwartaal 1 en 2 van 2027 |
Subsidie en bijdrages
GLB Subsidie
De GLB-subsidie (Gemeenschappelijk Landbouwbeleid) is een Europese regeling. Voor vier van de acht vismigratieknelpunten is een GLB Subsidie verkregen. Het project is dan ook medegefinancierd door de Europese Unie. Dit geldt voor de locatie, Gemaal De Wolden, Gemaal Casper Hommes, Gemaal Garsthuizen en Gemaal Katerhals. GLB Subsidies zijn bedoeld voor agrarisch ondernemers, natuur- en landschapsorganisaties, kennisinstellingen, overheden en samenwerkingsverbanden en ondersteunt onder andere de volgende activiteiten:
- Versterken van natuur, landschap en biodiversiteit
- Verbeteren van dierenwelzijn
- Integrale gebiedsgerichte aanpak voor milieu, klimaat, biodiversiteit en water
- Verbetering van waterkwaliteit
Commissie bodemdaling
Binnen deze acht vismigratieknelpunten liggen enkele gemalen en stuwen. Deze zijn aangelegd om de gevolgen van bodemdaling door gaswinning voor het watersysteem en het peilbeheer op te vangen. Omdat deze voorzieningen destijds zijn gefinancierd door de Commissie Bodemdaling, draagt de commissie nu ook bij aan de kosten voor het oplossen van vismigratieknelpunten.