Droogte

Voldoende water in elk seizoen is niet altijd meer vanzelfsprekend. Door klimaatverandering krijgen we vaker te maken met langere droge perioden, hogere temperaturen en een grotere vraag naar zoetwater. Waterschappen kunnen met maatregelen niet altijd voorkomen dat er watertekorten ontstaan. We zullen ons in de toekomst steeds beter moeten aanpassen aan perioden van droogte en de gevolgen daarvan. Daarom moeten we met elkaar zuinig en slim omgaan met zoet water. Het is dus goed om na te denken over wat een periode zonder oppervlaktewater en regen voor jou betekent en hoe je daarmee om wilt gaan. 

Wat is droogte? En wanneer is er een watertekort?

Van droogte is sprake als er langere tijd minder regen valt dan er water verdampt. In Nederland gebeurt dit bijna elke zomer. Meestal veroorzaakt dit niet direct problemen.

Als de droogte langer aanhoudt, droogt de bodem steeds verder uit. Planten en gewassen hebben water uit de bodem nodig om te groeien. Bij een tekort aan water groeien gewassen minder goed, kan de natuur schade oplopen en daalt de grondwaterstand.

Een watertekort ontstaat als er meer vraag is naar oppervlaktewater dan er beschikbaar is. Dit kan gebeuren door langdurige droogte, maar ook doordat er minder water kan worden aangevoerd. Bijvoorbeeld als het waterpeil in het IJsselmeer te laag wordt.

Met andere woorden: droogte kan leiden tot een watertekort, maar een watertekort kan ook andere oorzaken hebben.

Hoe ons watersysteem werkt: de aanvoer vanuit het IJsselmeer

Voor de aanvoer van zoet water in ons beheergebied zijn we afhankelijk van het IJsselmeer. Dit meer is de belangrijkste zoetwaterbuffer van Nederland en voorziet grote delen van het land tijdens droge perioden van water. In het IJsselmeer kan ruim 400 miljoen kubieke meter water worden opgeslagen.

Het IJsselmeer is echter geen onuitputtelijke bron. Wanneer het waterpeil te ver daalt, kan er minder of zelfs geen water meer worden aangevoerd. Er is dan sprake van een watertekort. Hoe het beschikbare water in zo'n situatie wordt verdeeld, is landelijk vastgelegd in de verdringingsreeks. De verdringingsreeks is een vaste volgorde die in Nederland bepaalt hoe schaars zoet water wordt verdeeld bij ernstige droogte en watertekort. Deze lijst helpt waterbeheerders om keuzes te maken wanneer er te weinig water is voor iedereen. Daarnaast hebben we hierover regionale afspraken gemaakt. 

Wie krijgt voorrang bij een tekort aan water?

Als er te weinig water beschikbaar is, bepalen de waterbeheerders wie het water als eerste krijgt. Hiervoor gebruiken zij de verdringingsreeks. Dit is een wettelijke volgorde van prioriteiten.

De verdringingsreeks

De verdringingsreeks bestaat uit vier categorieën. Categorie 1 heeft de hoogste prioriteit.

Categorie 1. Veiligheid en natuur

Water gaat eerst naar het voorkomen van schade aan dijken en het beschermen van kwetsbare natuur. Het gaat hierbij om schade die niet meer hersteld kan worden.

Categorie 2. Drinkwater en energie

Daarna is er voldoende water nodig voor de productie van drinkwater en voor een betrouwbare energievoorziening.

Categorie 3. Belangrijke economische activiteiten

Vervolgens krijgen activiteiten voorrang waarbij met een kleine hoeveelheid water grote schade kan worden voorkomen. Bijvoorbeeld het beregenen van waardevolle gewassen of proceswater voor de industrie.

Overige belangrijke functies

Als laatste komen andere belangrijke functies aan bod, zoals scheepvaart, landbouw en recreatie.Zo zorgen de waterbeheerders ervoor dat het beschikbare water bij droogte zo goed mogelijk wordt verdeeld.

Lees meer over de verdringingsreeks op:  Verdringingsreeks: rangorde bij waterschaarste | Informatiepunt Leefomgeving

of bekijk de video van Rijkswaterstaat: 

Wat zijn de risico’s van droogte en watertekorten?  

Landbouw

Bij een watertekort kan er een tekort aan zoet water ontstaan. Om voldoende zoet water beschikbaar te houden, kan het nodig zijn om te stoppen met het doorspoelen van watergangen of een onttrekkingsverbod in te stellen. Hierdoor is er minder of geen water beschikbaar voor beregening.

Schade aan de natuur

De natuur kan grote gevolgen van droogte ervaren. Door een tekort aan water kunnen natuurgebieden blijvend schade oplopen. Ook neemt het risico op bijvoorbeeld bosbranden toe. Bij de verdeling van het beschikbare water houden wij daarom rekening met kwetsbare natuur.

Waterkwaliteit

Als het droog is, is het vaak ook warmer. Dat zijn ideale omstandigheden voor blauwalg. Blauwalg kan schadelijk zijn voor de gezondheid, waardoor zwemmen soms wordt afgeraden. Daarom houden we de waterkwaliteit goed in de gaten. Iedere twee weken controleren we de aangewezen zwemwaterlocaties. Op zwemwater.nl kun je zien waar je veilig kunt zwemmen.

Daarnaast kan het voorkomen dat er minder water beschikbaar is om sloten door te spoelen.  Daardoor neemt de verzilting in de watergangen in het noorden van het gebied toe.  Verzilting betekent dat er meer zout in het water terechtkomt. Te veel zout kan schadelijk zijn voor planten en gewassen. Daarom houden we de waterkwaliteit en de beschikbaarheid van zoet water nauwlettend in de gaten.  

Vissterfte

Droogte zorgt voor lagere waterstanden en gaat vaak samen met hogere temperaturen in sloten, rivieren en meren. Hierdoor neemt de hoeveelheid zuurstof in het water af en kunnen watergangen en vispassages droogvallen. Dat kan leiden tot vissterfte en schade aan de natuur onder water.

Waterveiligheid  

Een langdurig watertekort kan gevolgen hebben voor de veiligheid van waterkeringen. Wanneer dijken en kades uitdrogen, krimpt de klei- of veenlaag, waardoor scheuren kunnen ontstaan. Deze scheuren kunnen de stabiliteit van de kering verminderen. Vooral veendijken zijn gevoelig voor uitdroging en vervorming tijdens droge periodes. We inspecteren de dijken daarom regelmatige in langere periodes van droogte.  

Wat doen wij bij droogte?

  • We proberen water vast te houden
  • We houden de kwaliteit van water goed in de gaten
  • We maaien en plegen onderhoud
  • We inspecteren elke zomer de kades 

Droogte neemt toe, bereid je voor 

Het klimaat verandert. Dit betekent dat de kans op en de omvang van weersextremen toeneemt. Dit heeft gevolgen voor de beschikbaarheid van zoetwater. 

Wat kan jij zelf doen?

  • Ga zuinig om met water, lees wat je kunt doen op Watervangers.
  • Denk na over wat een periode zonder regen en met weinig oppervlaktewater voor jou betekent en welke maatregelen je kunt nemen om water te besparen.
  • Meld het als je gaat beregenen, via info@noorderzijlvest.nl of bel onze frontoffice 050-304891.  

Wat is de actuele droogtesituatie?

Waterbeeld

Benieuwd naar de meest recente ontwikkelingen rondom droogte? In ons waterbeeld houden we je op de hoogte van de actuele situatie in ons werkgebied.  

Droogtemonitor

Wil je weten hoe de droogtesituatie er in de rest van Nederland uitziet? Bekijk dan de Droogtemonitor van de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW). Deze monitor geeft een actueel overzicht van de droogte in Nederland, inclusief de gevolgen voor waterbeheer, scheepvaart, landbouw en natuur. Bekijk de Droogtemonitor van Rijkswaterstaat.